De provincie streeft naar een financieel gezonde huishouding. Dit is van belang voor de rechtmatigheid van het provinciale handelen en voor de maatschappelijke legitimiteit van de provincie. De provincie werkt immers direct dan wel indirect (via het Rijk) met belastinggeld van burgers en bedrijven.

Een financieel gezonde huishouding komt in de eerste plaats tot uitdrukking in een sluitende begroting, waarin baten en lasten meerjarig met elkaar in evenwicht zijn. In de tweede plaats moet de provincie beschikken over voldoende weerstandscapaciteit. Deze is nodig om financiële consequenties van (niet-begrote) risico’s op te kunnen vangen.

De provincie streeft naar een belastingdruk die past bij het provinciale voorzieningenniveau. De opcenten op de motorrijtuigenbelasting is veruit de belangrijkste belastingheffing van de provincie. Provinciale Staten stellen jaarlijks het opcententarief vast. Dit tarief is gebonden aan een wettelijk maximum, dat jaarlijks door het Rijk (op basis van de inflatieontwikkelingen) wordt aangepast.

Ondanks de coronabeperkingen hebben we verschillende activiteiten ondernomen om de kwaliteit van het openbaar bestuur in Zuid-Holland te versterken. Zo hebben we diverse vooral digitale, ambtelijke en/of bestuurlijke bijeenkomsten georganiseerd om kennis te delen. Denk aan bijeenkomsten over electorale geografie, de financiële positie van gemeenten, kostenbeheersing in het sociaal domein en over rechtsstatelijkheid en de kwaliteit van het openbaar bestuur. Ook hebben we onderzoek laten doen naar de financiële positie en beleidsvrijheid van gemeenten. Op basis hiervan hebben we gelobbyd bij het Rijk met een oproep om die positie te versterken. Verder is een interbestuurlijke training over participatie en de Omgevingswet ontwikkeld en is de provinciedeal Digitale Democratie met succes afgerond. We zijn gestart met de voorbereidingen voor onze activiteiten rond de gemeenteraadsverkiezingen. We bereiden de opzet van een Zuid-Holland Academie voor. Tot slot werken we aan versterking van de regionale samenwerking via onze acties onder de programmalijn Effectief & Presterend.

Voor een meer uitgebreide beschrijving van de voortgang van het programma Beter Bestuur verwijzen we graag naar  beleidsprestatie 1-1-1 Sterke gemeenten en de voortgangsrapportage Beter Bestuur, die op 16 februari 2022 in de commissie Bestuur, Maatschappij en Middelen is besproken.

Participatie neemt een volwaardige plaats in bij onze besluitvorming. Het samenspel tussen Gedeputeerde en Provinciale Staten heeft vorm gekregen, evenals het besef van gedeelde verantwoordelijkheid. Uit meerdere evaluaties blijkt dat ook belanghebbenden (bewoners en bewonersorganisaties, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, bedrijven en medeoverheden) de manier waarderen waarop we participatie oppakken.

In vier programmalijnen wordt binnen Kennis Zuid-Holland verder invulling gegeven aan de doorontwikkeling van de strategische kennisfunctie.

Met het Aanvalsplan Zon, vastgesteld in 2020, stimuleren we zonnepanelen op daken (‘zon op dak’) In de eerste helft 2021 is een communicatiecampagne gevoerd voor zon op dak via in- en externe sociale mediakanalen. Uitvoering van de subsidieregeling Zonnig Zuid-Holland is gestart. Hoewel er veel aanvragen waren en veel subsidies zijn toegekend, is het budget van de regeling niet uitgeput. Het gemiddeld gevraagde subsidiebedrag bleef lager dan gedacht. Om een breder bereik te krijgen voor zonne-energie is de subsidieregeling per 2022 uitgebreid met zon op waterbassins en parkeerplaatsen. Bovendien wordt bekeken op welke wijze deze middelen nog beter in te zetten zijn voor de energietransitie.

In alle Regionale Energie Strategiën (RES’en)1.0 staat energie-opwekking door zonnepanelen op daken, waterbassins en parkeerterreinen hoog op de prioriteitenlijst. Ook is een bijdrage geleverd aan hernieuwbare opwekking elektriciteit op land, afgestemd met ons provinciaal beleid.

Eind 2020 was het geregistreerde opgestelde vermogen zonne-energie 1167 MW in Zuid-Holland. Hiervan is met SDE-subsidie in 2020 338 MW in dakopstelling en 126 MW in veldopstelling gerealiseerd.

In juni en juli 2021 zijn de zeven regionale energiestrategieën in Zuid-Holland vastgesteld door de gemeenteraden, de algemene besturen van de waterschappen en Provinciale Staten. De beoogde duurzame opwekking van elektriciteit van de gezamenlijke RES’en in Zuid-Holland ligt op ruim 6 TWh in 2030. Dit is inclusief de reeds gerealiseerde en geplande opwekcapaciteit, waaronder de windopgave (735,5 MW geïnstalleerd vermogen) van het SER Energieakkoord van 2013. Het Planbureau van de Leefomgeving geeft in een analyse aan dat op basis van de 55,1 TWh die de 30 regio’s in de RES1.0 hebben opgenomen, het verwacht dat tussen 35 TWh en 46 TWh daadwerkelijk in 2030 is te realiseren. Het doel van minimaal 35 TWh, zoals opgenomen in het Klimaatakkoord, is daarmee mogelijk, maar vraagt nog wel een flinke inspanning van de regio’s en het wegnemen van potentiële knelpunten, zoals de capaciteit op het elektriciteitsnetwerk.

In onze samenwerking in de energietransitie hebben wij vanuit onze partnerrol de zeven RES’en1.0 mede helpen opstellen en voorgedragen voor vaststelling. We zijn begonnen het omgevingsbeleid bij te stellen voor de energietransitie. Verder hebben wij lokale initiatieven in de energietransitie ondersteund en zetten wij ons in om energiearmoede te voorkomen of te beperken.

Als onderdeel van de RES’en zijn Regionale Structuren Warmte (RSW) tot stand gekomen. Besparing is vaak het speerpunt. De meeste gemeenten in Zuid-Holland hebben een Transitievisie Warmte (TVW) opgesteld.

Samen met de gemeenten Rotterdam, Ridderkerk, Nissewaard en Hoeksche Waard hebben wij opdracht gegeven voor de uitvoering van een energiebesparingsprogramma bij bedrijven. Onderdelen zijn energiescans en stappenplannen om bedrijventerreinen aardgasvrij te maken.

Samen met de omgevingsdiensten hebben we een energiedashboard ontwikkeld over de energiebesparingsplicht van bedrijven. Zo geven we op een aantal bedrijventerreinen inzicht in mogelijke energiebesparende maatregelen.

Met de specifieke rijksuitkering voor maatschappelijk vastgoed is de regeling ‘Ontzorgingsprogramma's maatschappelijk vastgoed Zuid-Holland’ opgezet. Met name scholen maar ook zorginstellingen, buurthuizen, kleine gemeenten en culturele instellingen krijgen ondersteuning van de provincie bij de verduurzaming van het vastgoed.

Voor VvE’s (Vereniging van Eigenaren) hebben we een woonlastenmodel in enkele praktijkcases getest met beoogde gebruikers.Samen met de gemeente Schiedam onderzochten we de gevolgen voor de energietransitie bij splitsingsaktes van VVE's.
Samenwerking met drie gemeenten zijn we gestart met project Transform. om de transformatie van wijken gebiedsgericht aan te pakken en middelen voor diverse maatschappelijke opgaven te combineren met energietransitie. Hierbij wordt gewerkt aan meervoudige waardecreatie in een wijk. Er is een ‘Werk- en Doeboek’ opgeleverd om gemeenten handvatten te bieden bij een integrale wijkaanpak.

We hebben samen met TNO een community of practice opgericht om plannen, uitvoeringspraktijk, kennis en lessen uit te wisselen met bewoners voor een meer inclusieve energietransitie. De community is opgebouwd in een stevig netwerk van 9 gemeenten en uitvoeringspartners (Alphen aan den Rijn, Capelle aan den IJssel, Delft, Den Haag, Dordrecht, Leiden, Rotterdam, Schiedam en Zwijndrecht).

De provincie heeft een afwegingskader Warmtekeuze ontwikkeld als hulpmiddel voor gemeenten en andere partijen bij de keuze uit klimaatneutrale warmtebronnen voor de gebouwde omgeving.

Voor het Nationaal Groeifonds hebben wij samen met andere partijen een voorstel voor financiering van diverse warmteprojecten ontwikkeld en ondersteund onder de titel Nieuwe Warmte Nu! Het voorstel is door een samenwerkingsverband ingediend bij de beoordelingscommissie. In het voorstel zijn 13 projecten in Zuid-Holland opgenomen.

In 12 gemeenten zijn we gestart met een ondersteuningsproject onder begeleiding van twee adviesbureaus om plannen voor aansluiting op duurzame warmtebronnen een paar stappen verder te brengen en een aantal plannen gereed te maken voor externe financiering.

In november vond ondanks corona het Nationaal Warmtecongres plaats. De provincie was ‘official host’. Ongeveer 250 energie-professionals konden kennis nemen van een breed scala aan onderwerpen rond de warmtetransitie. Tijdens het congres werd het Afwegingskader Warmtekeuze van de provincie gepresenteerd.

In 2021 is de investeringsbeslissing genomen voor de aanleg van een grootschalige warmtetransportleiding van het Rotterdamse havengebied tot aan Den Haag (WarmtelinQ). Voor deze leiding is een provinciaal inpassingsplan gemaakt.

Met en voor de Leidse regio werden voorbereidingen getroffen voor uitbreiding van het warmtetransportnet

(WarmtelinQ+).

In 2021 heeft de provincie een bijdrage geleverd aan de transitie naar een CO_2-emissiearme en circulaire industrie in Zuid-Holland. De industrie is vooral zelf aan zet om te verduurzamen. Aangescherpt beleid vanuit de EU (FIT for 55 programma) en het Rijk (het nieuwe regeerakkoord) gaat hierbij helpen.

De provincie heeft hierbij vooral een additionele rol door samenwerking in de regio te stimuleren en samen met het Rijk verduurzamingsprojecten binnen industriële ketens financieel te ondersteunen. Dit gebeurt met door inzet van eigen middelen en vooral ook door gezamenlijk Europese fondsen te benutten. De provincie richt zich daarbij grotendeels op het Haven Industrieel Complex (HIC) in Rotterdam, omdat daar het grootste deel van de opgave uit het Klimaatakkoord gerealiseerd moet worden, maar kijkt ook naar andere gebieden in de provincie, zoals het Groene Hart.

Komende jaren komen naar verwachting diverse projecten in uitvoering, waarmee we de industriedoelstellingen uit het Klimaatakkoord zullen realiseren. De provincie heeft in 2021 bijgedragen aan de voorbereiding van diverse projecten, bijvoorbeeld door belemmeringen weg te nemen die een tijdige uitvoering in de weg staan. Verder heeft de provincie nieuwe, vaak innovatieve projecten ontwikkeld.

Meewerken op locatieniveau om knelpunten weg te nemen door inzet van expertise en middelen
Voor dit beleidsdoel heeft de provincie zich met verschillende instrumenten ingezet. De resultaten daarvan zijn:

Subsidieregeling knelpuntenpot sociale huur en middenhuur

• Op basis van beschikbare subsidieplafond van € 10 mln wordt de bouw versneld van 3.059 zelfstandige huurwoningen (2.027 sociale huurwoningen, 1.032 huurwoningen voor middeninkomens) 
• Ook wordt de bouw van 101 onzelfstandige huurwoningen binnen 2 jaar mogelijk gemaakt.
• Het subsidiebudget 2021 is volledig uitgeput

Subsidieregeling Vliegende Brigade

• Er zijn 23 subsidieaanvragen (uit 17 gemeenten) ingediend voor de inhuur van extra capaciteit en expertise door gemeenten, om de planvorming voor woningbouwprojecten te versnellen;
• In totaal is € 2,8 mln aangevraagd; daarmee is het totale budget voor 2021 van € 3 mln grotendeels uitgeput.
• Naast de subsidieregeling is een specifieke opdracht gegeven voor impulsmaatregelen ontheffingsverlening beschermde soorten, om de woningbouw te versnellen.

Subsidieregeling woonvormen senioren

• Op basis van het subsidieplafond 2021 van € 2,3 mln kan de bouw van bijna 750 zelfstandige woningen voor senioren versneld worden.
• Het subsidiebudget 2021 is volledig uitgeput.

Woningbouwimpuls
De Woningbouwimpuls is een landelijke subsidieregeling van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) van in totaal € 1 mld die in verschillende tranches wordt opengesteld. De gemeenten in Zuid-Holland hebben voor circa 30.000 woningen aanvragen ingediend en voor in totaal 13.907 woningen binnen negen projecten is een bijdrage toegekend. Op 15 december 2021 heeft de minister van BZK bekend gemaakt dat in de 3^e tranche landelijk € 253 mln is verdeeld over 33 gemeenten om de bouw van 44.277 woningen te versnellen, waarvan 64% in het betaalbaar segment. De gemeenten in Zuid-Holland hebben voor circa 25.000 woningen aanvragen ingediend en voor in totaal 11.883 woningen binnen acht gemeenten is een bijdrage toegekend.

Katwijk, Valkenhorst
In de 3^e tranche van de Woningbouwimpuls is aan dit project bijna € 7 mln toegekend voor de bouw van 3.500 woningen. Op 2 november 2021 hebben GS ingestemd met bestuursovereenkomsten (2 delen) met de gemeente Katwijk en een afsprakenbrief met Bouwfonds Property Development BV (BPD) voor de ontwikkeling van de wijk Valkenhorst (bouw 5.600 woningen) en voor inpassing van de vrij liggende busbaan tussen de haltes Valkenburg-Oost en het Zeewegviaduct. Daarin zal de provincie op verzoek van de gebiedspartijen een verbinding voor langzaam verkeer ter hoogte van de Oude Broekweg meenemen. Deze afspraken zijn nodig zodat de gemeenteraad van Katwijk in februari 2022 het bestemmingsplan en MER voor Valkenhorst kan vaststellen.

Zuidplas, Middengebied Zuidplaspolder
In de 2^e tranche van de Woningbouwimpuls is aan dit project ruim € 14 mln toegekend voor de bouw van  4.260 woningen. Op 1 juli 2021 hebben de gemeente Zuidplas, de provincie Zuid-Holland en de Grondbank RZG Zuidplas de Bestuursovereenkomst Ontwikkeling Middengebied Zuidplaspolder ondertekend. De Grondbank RZG Zuidplas (waarin de provincie voor 40% deelneemt) en de gemeente hebben een overeenkomst gesloten voor de verkoop van circa 300 hectare van de Grondbank aan de gemeente. De provincie en de gemeente hebben een overeenkomst gesloten voor de verkoop van circa 43 ha van de provincie aan de gemeente. De verkoop van de gronden vindt plaats als er een onherroepelijk bestemmings- of omgevingsplan is.
In deze bestuurlijke overeenkomst zijn de volgende afspraken vastgelegd over het Middengebied van de Zuidplaspolder (hierna: het Middengebied):

• Er worden 8.000 woningen gebouwd, waarvan minimaal de helft in het betaalbare segment en 30% van de woningen worden sociale huurwoningen.
• Er wordt 65 ha (bruto) nieuw bedrijventerrein gerealiseerd.
• Er zijn (ook financiële) afspraken gemaakt over de benodigde maatregelen voor mobiliteit, zowel binnen het Middengebied als net daarbuiten.
• Het gehele Middengebied zal klimaatadaptief worden ingericht, volgens het Convenant Klimaatadaptief Bouwen. Het is de bedoeling om minstens evenveel energie op te wekken als er gebruikt wordt. Er komen ook robuuste groenstructuren, zoals het Koning Willem I bos en de zogeheten Groene Schakel.
• Vanaf januari 2021 worden alle kosten die de Gondbank maakt door de gemeente Zuidplas vergoed. Voor de provincie vervallen hierdoor de jaarlijkse deelnemersbijdragen aan de Grondbank.
• De gemeente Zuidplas zal de gronden van de Grondbank uiterlijk eind 2024 tegen de dan geldende boekwaarde overnemen (bij een onherroepelijke bestemming voor wonen en werken). De verliesvoorziening binnen de begroting van de provincie vervalt.
• Dit is tot stand gekomen door een heel goede samenwerking met de gemeente Zuidplas, de overige partners in de Grondbank (de gemeenten Rotterdam, Gouda en Waddinxveen) en het Hoogheemraadschap voor Schieland en de Krimpenerwaard. De samenwerking vormt een goede basis voor de uitvoering van de bestuurlijke overeenkomst.
• Regio Midden-Holland en de provincie hebben in het regionale woningbouwprogramma Midden-Holland afspraken gemaakt over de woningbouwprogrammering van de eerste 4.200 woningen tot 2031.

Plancapaciteit vergroten op de juiste plekken door deze op te nemen in de regionale woningbouwprogramma’s.
In 2021 heeft het college vijf van de acht regionale woningbouwprogramma’s aanvaard: Holland Rijnland, Rotterdamse regio, Alblasserwaard, Midden-Holland en Goeree-Overflakkee. De regio Alblasserwaard heeft niet eerder een regionaal woningbouwprogramma ingediend en heeft in 2021 voor het eerst deze stap gezet. Met deze aanvaarding kunnen planprocedures sneller doorlopen worden, zodat de bouw sneller kan starten. De aanvaarding van de drie resterende regio’s Haaglanden, Hoeksche Waard en Drechtsteden staan op de planning in het eerste kwartaal van 2022  De plancapaciteit is stevig toegenomen in 2021, er is nu in totaal een plancapaciteit voor 293.000 woningen.  

Harde plancapaciteit aan betaalbare woningbouw binnen de geplande binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen vergroten door de inzet van de versnellingsaanpak locaties door te zetten
Delft, Schieoevers
Voor de transformatie van Schieoevers Noord is met de gemeente Delft in 2021 definitief overeenstemming bereikt over de bouw van de Slimme Centrale in het plangebied. Er is ook een akkoord gesloten over de ontwerpaanpassing voor de Gelatinebrug, zodat deze brug beter past in het stedenbouwkundig plan en beter betaalbaar is.  Delft heeft het bestemmingsplan/MER voor de gebiedsonderdelen Schiehallen en Nieuwe Haven gereed voor terinzagelegging voor de gemeenteraadsverkiezingen.

Den Haag, Binckhorst
De Binckhorst is een transformatielocatie waar verstedelijking en investeringen in bereikbaarheid wederkerig zijn. Er kunnen op de Binckhorst in deze eerste fase 5.000 woningen gebouwd worden volgens het Omgevingsplan. Het No-regretpakket is in uitvoering en bevat mobiliteitsingrepen om de gebiedsontwikkeling mogelijk te maken. De MIRT-verkenning voor hoogwaardig openbaar vervoer zit in de beoordelingsfase en het streven is om eind 2022 gezamenlijk een voorkeurstracé aan te wijzen. Hiervoor ondertekenen de opdrachtgevende partijen (waaronder de provincie) een intentieverklaring. 

Leiden, Stationsgebied
Voor het stationsgebied Leiden is in de 2e tranche van de Woningbouwimpuls ruim € 4 mln toegekend voor de bouw van 700 woningen, waarvan 37% sociale huur en 13% betaalbare koop. De MIRT-verkenning Knooppunten Oude Lijn, waar Leiden stationsgebied deel van uitmaakt, gaat ook uit van dergelijke ontwikkelingen, met oog voor de juiste combinatie van programmering in het gebied. Daarbij wordt in het oog gehouden dat trajecten als de verbinding Leiden-Zoetermeer, de campusontwikkeling en nieuwe ov-concessie (ook financieel) interactie hebben met het stationsgebied.

Dordrecht, Spoorzone
In de 3e tranche van de Woningbouwimpuls is aan de gemeente € 4 mln toegekend voor de bouw van 626 woningen (eerste fase) in het plangebied Maasterras. Bijna driekwart daarvan komt in de categorie sociale huur, middenhuur (tot € 1.000 per maand) en ‘betaalbare koop’ (tot € 325.000). Voor de verdere uitwerking van de planfase van het Maasterras heeft de gemeente eind 2021 een beroep gedaan op de subsidieregeling Vliegende Brigade.

Barendrecht, Stationstuinen
De gemeente heeft in de 3e tranche van de Woningbouwimpuls een bedrag van ruim  €13 mln toegekend gekregen. Door deze toekenning kan de bouw starten van 3.055 woningen waarvan 30% sociaal en 20% betaalbaar. De gemeente heeft in 2021 ondersteuning van de subsidieregeling 'de Vliegende Brigade' gekregen voor de uitwerking van de plannen.

Locaties langs de Hoekse Lijn (Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Maassluis)
In 2021 is de verkenning ‘Van Strand tot Stad: ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn’ opgesteld in opdracht van Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Maassluis, de MRDH en de provincie. Deze verkenning wordt verder uitgewerkt met inzet van de subsidieregeling 'de Vliegende Brigade'. De gemeenten hebben in december 2021 een verkenning afgerond naar een woon-werkakkoord. Gemeente Maassluis heeft in de 3e tranche van de Woningbouwimpuls € 3,7 mln toegekend gekregen voor de bouw van 1.000 woningen in De Kade, nabij metrostation Maassluis Centrum.

Gorinchem, Vleugels van de stad
In 2021 heeft de subsidieregeling 'de Vliegende Brigade' de gemeente geholpen een ontwikkelvisie op te stellen voor het project De Vleugels. In 2021 is gestart met de uitwerking van een ontwikkelplan.

Capelle aan den IJssel, Nieuw Rivium
In 2021 is de provincie betrokken geweest bij de uitvoering van het Gebiedspaspoort 2.0.

Gouda, Goudse Poort
Inzet van de subsidieregeling 'de Vliegende Brigade' voor actualisatie van het Ontwikkelingskader Goudse Poort.

Inzichten uit het traject stimuleren van bouwinnovatie delen (o.a. prefab bouwen en circulair bouwen).
De provincie neemt deel aan het traject Bouwstroom Haaglanden voor gezamenlijke inkoop van 2.000 fabrieksmatig geproduceerde woningen. Alle corporaties in Haaglanden hebben de intentieverklaring voor deelname aan deze bouwstroom in september 2021 ondertekend.

Pilotlocaties starten waarin het nieuw instrumentarium van woon-werkakkoorden wordt toegepast.
In 2021 hebben GS vier woon-werkakkoorden gesloten, te weten met gemeente Rotterdam over de gebiedsontwikkeling Feyenoord City, met gemeente Leiden over de transformatie van het Werninckterrein en de compensatie in Katwijk, met de gemeente Schiedam over de transformatie naar woningbouw en royale compensatie op andere locaties in het havengebied van Schiedam en met de gemeenten Den Haag, Delft, Rijswijk en Leidschendam-Voorburg een ‚light‘ akkoord over diverse transformatiegebieden. Dit wordt opgevolgd door een volgend akkoord en een uitwerkingsprogramma. Eind 2021 is hiervoor de bestuurlijke koers uitgezet.

Kennisuitwisseling en lobby met gemeenten en corporaties en gebruik van het subsidie-instrument om voldoende sociale woningbouw te realiseren.
In 2019 zijn de Rotterdamse regio afspraken gemaakt over een evenwichtige spreiding van het aandeel sociale woningen onder de gemeenten. De gemeenten hebben daarbij een bod uitgebracht van aantallen sociale woningen. In 2021 is het bod van de gemeenten in de Rotterdamse regio met hulp van provinciale inzet verhoogd met circa 2.540 sociale woningen. In de Haagse regio is in december 2021 een tussenakkoord gesloten waarin afspraken zijn gemaakt over een netto toevoeging van 6.749 woningen voor de doelgroep en een betere verdeling hiervan over de gemeenten.

Subsidieregeling spreiding sociale woningbouw regio Rotterdam
Met deze subsidieregeling willen we een meer evenwichtige verdeling van de sociale woningvoorraad over de regiogemeenten stimuleren. Het subsidieplafond 2021 was € 2,4 mln. In totaal is voor € 2 mln beschikt, waarmee een bijdrage is gedaan aan de bouw van 270 sociale huurwoningen door woningcorporaties.

Subsidieregelingen sociale woningbouw voor de regio’s Haaglanden en Holland-Rijnland.
Met deze subsidieregelingen willen we de bouw van sociale huurwoningen door woningcorporaties stimuleren. Het subsidiebudget 2021 voor de regio Haaglanden van € 2,7 mln is grotendeels benut. Er is bijgedragen aan de bouw van 360 sociale huurwoningen. Het subsidiebudget 2021 voor de regio Holland Rijnland was € 3,6 mln. In totaal is voor € 3,2 mln beschikt als bijdrage aan de bouw van 426 sociale huurwoningen.

Voor dit beleidsdoel heeft de provincie verschillende instrumenten ingezet. De resultaten daarvan zijn:

Versterken ruimtelijke kwaliteit en vitaliteit

• Een herijking van het ruimtelijk kwaliteitsbeleid is voorgelegd aan PS. Belangrijke wijzigingen:
  • Uit de vormgeving blijkt duidelijker welke bescherming de buitengebieden genieten.
  • Het stedelijk gebied valt ook onder het ruimtelijk kwaliteitsbeleid van de provincie.
  • Aan de gebiedsprofielen is het thematisch profiel dijken toegevoegd.
• Een betere verbinding tussen ruimtelijke kwaliteit en gezondheid.

Recreatiewoningen
Rond het vraagstuk permanente bewoning is duidelijkheid ontstaan welke aspecten meewegen bij mogelijke omzetting naar wonen van een bestaand recreatiepark. De thematiek van ondermijning op vakantieparken is met alle relevante partners verder opgepakt en er zijn afspraken gemaakt over ondersteuning van de provincie aan gemeenten rond aanpak ondermijning bij vakantieparken/jachthavens op de Zuid-Hollandse eilanden. Daarnaast zijn de eerste subsidies verleend vanuit de nieuwe subsidieregeling Toerisme in balans, ook bedoeld om een goed functionerende verblijfsrecreatiesector te bevorderen.

Flexwonen
Op 1 juni 2021 hebben wij het programmaplan flexwonen 2021-2024 ‘Slim en snel thuis’ vastgesteld. De commissie RWE heeft daar later die maand kennis van kunnen nemen. Een flexibele schil van tijdelijke goedkope woningen zien wij in deze krappe woningmarkt als een waardevolle aanvulling op de bouw van reguliere woningen. Met dit programma willen wij flexwonen bevorderen en agenderen door kennis te delen en eventuele belemmeringen weg te nemen.

NOVI Omgevingsagenda Zuid-West Nederland
Resultaten 2021:

• Een gedeeld beeld van Rijk en provincies Zuid-Holland en Zeeland over de bedoeling en het productbeeld van de Omgevingsagenda Zuidwest en de (gebieds)opgaven die hier onderdeel van worden.
• De organisatie van een gezamenlijk opdrachtgeverschap en procescoördinatie om de Omgevingsagenda tot stand te brengen, opgaven te agenderen en tussen (gebieds)opgaven, nationale programma’s en lopende rijks-regiotrajecten af te stemmen.

Klimaatadaptief bouwen
Wij hebben ons omgevingsbeleid, wat betreft klimaatadaptief bouwen, verder ontwikkeld en in een visie en verordening vastgelegd. Provinciale Staten hebben deze vastgesteld in de Herziening Omgevingsbeleid 2021.

Natuurinclusief: Landschapspark Zuidvleugel

• Voor het regioproject Schiezone is met gebiedspartijen en inzet van bureau OtO in 2021 het toekomstbeeld met de titel ‘de Schiezone als habitat afgerond.
• Voor de Vlietzone heeft het bestuurlijk overleg Vlietzone met instemming van de gemeenten een plan van aanpak vastgesteld. Vervolgens is samen met bureau Bosch en Slabbers een participatief proces ingericht om met de overheden en de andere stakeholders een ambitiedocument op te stellen. Dit proces loopt nog.

Het recreatieschap Rottemeren heeft voor het regioproject Rotte in mei 2021 het ‘Ontwikkelplan voor het landschapspark Rotte’ vastgesteld. Voor het noordelijke (voornamelijk agrarische) deelgebied van het landschapspark Rotte heeft bureau Strootman Landschapsarchitecten in opdracht van de provincie de ‘Verkenning Noordelijke Rotte en Bentwoud’ opgesteld.

Voor dit beleidsdoel heeft de provincie verschillende instrumenten ingezet. De resultaten daarvan zijn:

• Voorstel voorbereid voor aanpassing ruimtelijk beleid, waarmee onder voorwaarden ruimere mogelijkheden worden geboden om buiten bestaand stads- en dorpsgebied arbeidsmigranten voor kort en middellang verblijf te huisvesten.
•  Er zijn activiteiten georganiseerd die hebben geleid tot meer kennis bij gemeenten over draagvlak, behoeften van arbeidsmigranten zelf en kwaliteitsnormen voor huisvesting van Stichting Normering Flexwonen (SNF).
• De gemeenten binnen de provincie Zuid-Holland hebben een grote bijdrage geleverd voor huisvesting vergunninghouders. Van de tweede taakstelling van 2021 is 90% in Zuid-Holland gehaald (77% landelijk). Gezien de verdubbelde taakstelling in het eerste halfjaar, de vluchtelingencrisis en een krappe woningmarkt is dit een mooie prestatie, waarvoor ook de minister van BZK waardering heeft uitgesproken.
• Verbinding gemaakt tussen Rijk, gemeenten, COA en andere stakeholders. Naast toezichthoudende rol heeft de provincie ook een verbindende rol gespeeld tussen verschillende schakels in de huisvesting van vergunninghouders
• Regionale samenhang en kennis gedeeld. Met de oprichting van regionale regietafels is ruimte ontstaan om samen te werken en kennis te delen.
• In 2020 is het programma Rivier als Getijdenpark uitgebreid met de Oude Maas en de Drechtsteden. Voor de verruimde scope van het programma dient het ’Inspiratiedocument Rivier als getijdenpark XL’, dat begin 2021 is opgeleverd. RVO heeft in samenwerking met de provincie als aanvulling van de Natuurverkenning grote rivieren een natuurverkenning voor de Rijn-Maasmonding opgesteld. Deze levert een bijdrage voor rijksprogramma’s als de Programmatische Aanpak Grote Wateren en de Kaderrichtlijn Water. Hiermee hebben we de afspraak uit 2020 met LNV voor de regiodeal Gorinchem-Drechtsteden ingevuld. 

Consortium NL2120 heeft projecten uit het programma Rivier als Getijdenpark opgenomen in het voorstel voor het Nationaal Groeifonds: ‘NL2120, het groene verdienvermogen’. Dit voorstel is overgenomen en als aanvraag ingediend door de ministeries van LNV en I&W. Het kabinet Rutte IV besluit in het voorjaar van 2022 welke aanvragen worden gehonoreerd.

De provincie Zuid-Holland heeft gewerkt aan verbetering van de milieukwaliteit in Zuid-Holland. Via onder andere de programma’s rond luchtkwaliteit, Zeer Zorgwekkende Stoffen, aanpak van geluidhinder en omgevingsveiligheid heeft de provincie de milieukwaliteit als integraal onderdeel van een goede leefomgeving verder versterkt. De formulering van een bestuurlijke opdracht vanuit de besturen van de vijf Zuid-Hollandse omgevingsdiensten aan de directeuren van deze diensten vormt een belangrijke stap in het toekomstbestendig maken van het Zuid-Hollandse VTH-stelsel (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving).

Ook is gewerkt aan bescherming en benutting van de kwaliteiten van het bodem- en grondwatersysteem, zodat er geen bodemverontreinigingen meer zijn die leiden tot onaanvaardbare humane risico's, ecologische risico's en verspreidingsrisico’s. Om de ambitie gezond en veilig te concretiseren is een startnotitie Gezond en Veilig vastgesteld. Daarin is gekozen om de ambitie vooral vanuit lopende programma’s en opgaven in te vullen zoals verwoord in de beleidsbeslissing die momenteel als onderdeel van de Omgevingsvisie in procedure is.

De provincie heeft buiten zijn en bewegen van onze inwoners, zowel om te ontspannen als om fysiek actief te zijn gefaciliteerd en gestimuleerd. De recreatievoorzieningen in Zuid-Holland zijn onderhouden en de kwaliteit van de voorzieningen is toegenomen. Hierdoor is het groen op een aantrekkelijke manier beter bereikbaar (juist ook vanuit de stad) en het landschap beter beleefbaar, zowel op en vanaf het water als over land. Met het oog op een aantrekkelijke overgang van stedelijk naar landelijk gebied is ook de aansluiting tussen de verschillende groenblauwe netwerken verbeterd. Door extra subsidiemiddelen beschikbaar te stellen heeft de provincie geholpen de gevolgen op te vangen van het toenemende gebruik en de druk op recreatieve voorzieningen.

De effecten van klimaatverandering (weersextremen, zeespiegelstijging) en bodemdaling hebben impact op de gezondheid en veiligheid van onze inwoners, de robuustheid van onze natuur, gebouwen en infrastructuur en aantrekkingskracht voor nieuwe investeringen (concurrentiekracht/vestigingsklimaat).
Om ervoor te zorgen dat in Zuid-Holland onze inwoners, bedrijven en investeringen gezond en veilig blijven, moeten we onze omgeving, ons beleid en ons handelen aanpassen aan de nieuwe omstandigheden.

Mede door de aanpak met het programma ‘Weerkrachtig Zuid-Holland’ is het afgelopen jaar zowel binnen de eigen organisatie als bij onze externe partners, het gevoel van urgentie over klimaatverandering toegenomen. De inspanningen en initiatieven die de provincie op dit gebied in gang zet worden gewaardeerd. Dit blijkt onder andere uit de nominatie van het Convenant Klimaatadaptief Bouwen, dat Zuid-Holland in gang heeft gezet, als Overheidsinnovatie van het jaar. Producten, onderzoeken en instrumentarium die wij ontwikkelen, worden landelijk breed aangehaald en verder toegepast. Bijvoorbeeld onze onderzoeken naar het financieel instrumentarium van gemeenten en woningcorporaties voor klimaatadaptief bouwen en renoveren. Als koploper op het gebied van klimaatadaptief bouwen is provincie Zuid-Holland - samen met de metropool regio's Amsterdam, Utrecht en Gelderland - gesprekspartner voor verschillende ministeries om nationaal beleid en regelgeving verder te ontwikkelen. Door ons ontwikkelde tools zoals de ‘Swiper’ met koppelkansen tussen klimaatadaptatie en energietransitie bieden veel partijen concrete handelingsperspectieven om echt in actie te komen. Bodemdaling in stedelijk gebied is mede door onze steun via onder andere Platform Slappe Bodem en Coalitie Stevige Steden uitgegroeid tot een nationaal programma. De kennis en expertise die binnen de provincie is opgebouwd om kwetsbaarheden in beeld te krijgen door klimaatstresstesten en risicodialogen wordt intern inmiddels op meerdere beleidsvelden toegepast zoals bij provinciale infrastructuur, erfgoed en vitale & kwetsbare functies. Klimaatadaptatie meenemen in andere beleidsvelden wordt steeds meer ‘het nieuwe normaal’.

Zuid-Holland is één van de drijvende krachten achter de Nederlandse economie. Met een bruto regionaal product van € 146 mld levert de economie van Zuid-Holland een bijdrage van 21% aan de totale Nederlandse economie (BNP). Tegelijkertijd staat Zuid-Holland voor een groot aantal uitdagingen. Zo staat onze regio voor een grote verduurzamings- en digitaliseringsopgave en heeft de coronacrisis impact op de economie. Inmiddels beginnen de economische effecten van het herstelpad zichtbaar te worden. Nieuwe cijfers laten economisch herstel op nationaal niveau zien, dat volgens de laatste raming van het CPB groter is dan verwacht: de economie groeide in 2021 met bijna 4%, gevolgd door ruim 3% groei in 2022. De provincie heeft in 2021 verschillende initiatieven gefinancierd om de impact van het coronavirus voor ondernemers zoveel mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld de ondersteuning van het mkb op digitalisering, samenwerking en financiering. En een aantal fieldlabs. Daarnaast is onverminderd bijgedragen aan innovatie binnen het mkb en de economische topsectoren. In 2021 heeft de provincie innovatie in Zuid-Holland gestimuleerd via diverse subsidieregelingen, via actieve rollen in regionale samenwerkingsverbanden en via het Startup in Residenceprogramma.

Werklocaties
Door de toenemende vraag naar woningen staan werklocaties onder druk, met name bedrijventerreinen. In 2021 is ingezet op borging dat er voldoende toekomstbestendige en kwalitatief goede ruimte voor bedrijventerreinen in Zuid-Holland blijft. Bij gemeentelijke transformatieplannen van bedrijventerreinen naar de functie wonen hebben we bereikt dat door compensatieplannen goede vereffening plaatsvindt van ruimte die voor bedrijven verloren is gegaan. In een aantal woon-werkakkoorden hebben we afspraken gemaakt voor een goede balans tussen ruimte voor wonen en ruimte voor werken. Nieuwe transformatieplannen worden onderdeel van de regionale visies bedrijventerreinen, die we gaan opstellen met de regio’s.

Via diverse subsidieregelingen hebben we bereikt dat de markt plannen heeft ontwikkeld voor duurzame, toekomstbestendige bedrijventerreinen en vitale en levendige (winkel)centra. Daarnaast zijn diverse bedrijventerreinen verduurzaamd en hebben we bijgedragen aan een pilot circulaire bedrijventerreinen in Midden-Holland.

Met de uitvoering van ons detailhandelsbeleid hebben we bijgedragen aan een betere vitaliteit van stads- en dorpscentra.

Door de coronacrisis zijn er veel onzekerheden op de kantorenmarkt. Na een aanvankelijke daling van de kantorenopname (vraagkant), lijkt de kantorenmarkt zich al snel weer te herstellen. Cijfers van 2021 laten zien dat de kantoorleegstand in de provincie Zuid-Holland licht is gestegen naar 7,1% (2020: 6,9%). Kijkend naar de grote steden binnen de provincie zien we een marginale stijging in Den Haag naar 4,2% en een lichte daling in Rotterdam naar 8,3%. De kantooropname is gestegen met 33% (2021: 328.500 m2; 2020: 246.900 m2) en het kantooraanbod is gedaald met 6% (2021: 1.056.800 m2; 2020: 1.128.500 m2).

Human Capital
Er is ook in 2021 uitvoering gegeven aan het Human Capital akkoord Zuid-Holland (2019) om:

• Bij-, om- en herscholing voor werkenden inclusief flexwerkers en voor niet-werkenden te stimuleren
• De transities van werk naar werk te stimuleren;
• Onderbenutte deeltijdwerkers beter te benutten door ze desgewenst meer uren te laten werken;
• Internationale werknemers voor vacatures die niet met Zuid-Hollandse of Nederlandse kandidaten kunnen worden ingevuld, aan te trekken of te behouden.

Daarnaast hebben we geprobeerd de negatieve gevolgen van de coronacrisis voor een specifieke doelgroep te beperken. Er is een subsidieregeling opengesteld die voor werkgevers de arbeidslasten verlaagt bij aanstellen van mbo’ers en hbo’ers met een pas verworven diploma.

De concrete resultaten waren:

• Er zijn in 2021 vijf zogenaamde deelakkoorden afgesloten. Deelakkoorden zijn een voorwaarde om een subsidieaanvraag te doen bij provincie Zuid-Holland binnen de subsidieregeling van € 5 mln. Het betreft:

• Energy Switch, bijscholen van werknemers op het thema energietransitie;
• Campus Gouda, bijscholen van werknemers op de thema’s zorg & technologie en bodem & technologie;
• Internationaal Talent Programma, behouden en aantrekken van internationaal talent;
• Van Bank naar Bouw en Techniek, begeleiden van werknemers vanuit de financiële-, verzekerings- en fossiele sector naar een baan in de bouw en techniek;
• LLO-CIV Bio Sciences, bijscholen van werknemers in de Bio Sciences sector.

Van die vijf zijn Energy Switch (voor een bedrag van € 0,8 mln) en LLO-CIV Bio Sciences (€ 0,1 mln) daadwerkelijk omgezet in een gehonoreerde subsidieaanvraag. De overige drie leiden naar verwachting tot een subsidieaanvraag in 2022.

• De uitvoering van de eerder ondersteunde deelakkoorden is goed op stoom. Zo heeft SMITZH als eerste project de doelstellingen al behaald. Meer dan 2.000 werknemers zijn geschoold via het digitale leerplatform oZone. Ook de eerder gehonoreerde aanvragen van Greenports West-Holland, van WE-IT en van de Regiodeal Drechtsteden zijn op weg om de afgesproken kwantitatieve doelstellingen te behalen.

• Er zijn kwartiermakers aangesteld die moeten zorgen voor nieuwe deelakkoorden rond de DigiCampus GWW (verbeteren digitale vaardigheden van werknemers in de grond-, weg- en waterbouw), Crest (voorheen Vijfsluizen Academy, bijscholen van werknemers in de maritieme/offshore industrie) en het Young Professionals Challenge Program (young professionals participeren in challenges, wat bijdraagt aan hun persoonlijke ontwikkeling).
• In totaal worden nu zo’n 15 projecten tijdens verschillende fases ondersteund.
• Er zijn 20 aanvragen ingediend onder de Subsidieregeling tegemoetkoming loonkosten onlangs gediplomeerden Zuid-Holland (subsidieplafond € 1,5 mln). In 2021 zijn er 13 gehonoreerd voor een totaalbedrag van € 82.000. Drie zijn er nog in behandeling. De oorspronkelijke openstelling van deze regeling, die medio september door GS inhoudelijk is aangepast, liep tot 31-12-2021, maar is verlengd tot 31-12-2022.

Door de coronapandemie en de sluiting van veel voorzieningen waaronder scholen, theaters, bibliotheken, horeca, evenementen, attractieparken als gevolg daarvan, zijn de cultuur- en toeristische sector net als in 2020 ook in 2021 in zwaar weer terechtgekomen. Maar ook de erfgoedsector en archeologie hebben de nadelige gevolgen hiervan ondervonden, omdat veel activiteiten zijn vertraagd of uitgesteld. Ondanks de druk van de crisis zijn veel van de beleidsdoelen voor 2021 volgens plan gerealiseerd. In 2021 is Zuid-Holland zelfs twee werelderfgoederen rijker geworden. Zowel de Limes als de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn toegevoegd aan de werelderfgoedlijst van UNESCO. Ook is in 2021 de erfgoedlijn Goeree-Overflakkee verbreed en uitgebreid met delen van Voorne-Putten en Hoeksche Waard. Deze vernieuwde erfgoedlijn heeft de naam Historisch Haringvliet gekregen.
Als gevolg van corona is meer het belang ingezien van cultuurparticipatie in onze samenleving. Via IPO, samen met gemeenten in Zuid-Holland en samen met onze culturele instellingen zijn we als provincie actiever geweest in deze taak.
Ons beleid op het gebied van toerisme is in 2020 gestart en in 2021 uitgevoerd. Met de subsidieregeling en samenwerking met partners willen we bijdragen aan een beter perspectief voor de toeristische sector.
In de erfgoedsector en archeologie zijn door corona activiteiten vertraagd en uitgesteld, maar er is ook heel veel gerealiseerd. Ondanks alle beperkingen om fysiek bij elkaar te komen is het gelukt om ons samen met onze externe partners in te zetten voor het behoud en beleefbaar maken van erfgoed en archeologie.
De ruimtelijke planadvisering voor erfgoed is in omvang vergelijkbaar met 2020. Gemeenten voeren steeds meer in een vroeg stadium van de planontwikkeling overleg met de provincie, zodat het provinciale ruimtelijke erfgoedbeleid in de plannen kan worden opgenomen.

Met dit doel willen we op termijn het volgende bereiken:

• Natuurwaarden in het Natuurnetwerk Nederland (NNN) blijven voldoen aan de ambitie uit het natuurbeheerplan.
• Het Natuurnetwerk in Zuid-Holland is in 2027 compleet, inclusief de ecologische verbindingen.
• Een gunstige staat van instandhouding van Natura 2000 en aangewezen soorten

Natuur is van levensbelang, ook voor ons welbevinden. Helaas staat de kwaliteit van die natuur onder druk door bijvoorbeeld klimaatverandering, neerslag van stikstof en de beperkte ruimte die er is voor de vele opgaven waar we als provincie aan werken. Dat vraagt om een omslag in ons denken en werken: we moeten toe naar een natuurinclusieve samenleving. Daarom heeft dit college er in 2021 voor gekozen om biodiversiteit, als een van de belangrijke graadmeters van de kwaliteit van natuur, aan te wijzen als dwarsdoorsnijdend thema.

Het natuurbeleid van de provincie Zuid-Holland is erop gericht een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving te maken, waarbij natuur en economie in balans zijn. We maken een robuust geheel van aaneengesloten natuurgebieden die tegen een stootje kunnen doordat de ecosystemen op orde zijn. Daarvoor
investeren we in goed natuurbeheer en natuurgebieden vergroten en met elkaar verbinden. Bij de inrichting en het beheer van de natuurgebieden worden andere doelen goed meegenomen, zoals bodemdaling tegengaan, regenwater opvangen en vasthouden, de waterkwaliteit verhogen en zorgen voor recreatiemogelijkheden. We doen dat gebiedsgericht en in nauwe samenwerking met de lokale en regionale partners. Maar ook buiten de beschermde natuur is aandacht voor een goede leefomgeving van planten en dieren nodig. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden; vitale leefgebieden houden zich immers niet aan de grenzen van al dan niet ruimtelijk beschermde natuur. Schoon en voldoende water, negatieve externe invloeden zoals stikstof en CO₂ terugdringen en natuurlijk ook voldoende plek voor voedsel en voortplanting zijn ook buiten de beschermde natuurgebieden van belang. Om dit te bereiken werkt de provincie samen met andere overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties aan een mooi Zuid-Holland met veel groen en water dicht bij huis. De omslag naar een meer duurzame landbouw zorgt voor een verdere versterking van de natuur in deze gebieden. Waar mogelijk trekken we samen op.

Voor een groot deel van het nog te realiseren NNN zijn de gronden beschikbaar en gaan we nu naar de realisatiefase. Voor circa 2.000 ha worden nu de concrete inrichtingsplannen gemaakt en vervolgens vergunningen aangevraagd en aannemers ingehuurd; de daadwerkelijke uitvoering van de inrichtingsmaatregelen vindt gefaseerd plaats in 2022 t/m 2026. Voor de laatste hectares zijn de gronden echter nog niet beschikbaar. De evaluatie van het Natuurpact door het Planbureau voor de Leefomgeving laat zien dat alle provincies moeite hebben om de laatste cruciale hectares beschikbaar te krijgen en het NNN uiterlijk in 2027 af te ronden. We hebben daarom in 2021 bewust tijd genomen om te evalueren waar we nu staan en wat er nodig is om het natuurnetwerk binnen de met het Rijk afgesproken termijn af te ronden. Dit heeft geleid tot de vaststelling medio 2021 van het Handelingskader NNN door PS. Daarin is onder andere het subsidie-instrumentarium voor zelfrealisatie verruimd, waaronder verhoging van de beheervergoeding. En er is een meer actieve verwervingsstrategie vastgesteld, waarbij volledige schadeloosstelling geboden kan worden bij grondverwerving. En waarbij als ultieme consequentie onteigening ingezet kan worden. Een instrument dat helemaal onder in de instrumentenkoffer zit, maar wel nodig kan zijn voor de laatste cruciale hectares.

Er is een sterke relatie tussen de natuurdoelen behalen en de stikstofproblematiek oplossen. Een te hoge neerslag van stikstof heeft namelijk gezorgd voor een slechte kwaliteit van de natuur. De uitstoot van stikstof moet omlaag om de natuurdoelen te kunnen halen. En de Natura 2000-instandhoudingsdoelen realiseren is randvoorwaarde om economische ontwikkelingsruimte te kunnen bieden. Dit komt bij elkaar in de stikstofgebiedsprocessen. In 2021 hebben we daar via natuurdoelanalyses voor de stikstofgevoelige doelen prioriteit aan gegeven.

Zaken waarop we ons in 2021 voor biodiversiteit hebben gericht zijn onder meer: uitbreiding van het leefgebied en fysieke maatregelen voor boerenlandvogels, nadere uitwerking van het soortenbeleid, voorbereiding van uitvoering pilots LIFE IP All4Biodiversity, vaststelling groeimodel Bos- en bomenbeleid en vervolgens een ruimtelijke strategie Bos en bomen.

De druk op de landbouw en de sociale impact van de transitie in het landelijk gebied is in het afgelopen jaar alleen maar toegenomen. In deze maatschappelijke dynamiek hebben wij onverminderd ingezet op een toekomstbestendige duurzame landbouw waarin economie en ecologie goed met elkaar in balans zijn en waarbij de agrarische sector in Zuid-Holland bijdraagt aan gezond voedsel, schoon water, meer ruimte voor biodiversiteit, het weerbaar maken van bodems en een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. We benaderen de boeren daarbij niet alleen als voedselproducent, maar ook als beheerders van het landschap. Voor de transitie van de landbouw is brede samenwerking van veel partijen noodzakelijk. Denk naast de boeren en andere grondgebruikers aan overheden, zoals Rijk en Europa, marktpartijen, brancheorganisaties, samenwerkende ketenpartijen, kennis- en onderwijsinstellingen en de consument.

Veel energie in 2021 is uitgegaan naar de opbouw van dit brede netwerk Want transitieopgaven zijn complex, kosten tijd en verlopen niet altijd voorspelbaar. Bij dit handelen in onzekerheid werken wij vanuit een houding van leren en gezamenlijk ontdekken, met een focus op specifieke gebieden. We hebben hierbij gewerkt vanuit drie perspectieven: gebiedsgericht werken, ketens en netwerken en samenwerking rond thematische opgaven als stikstof, waterkwaliteit, bodem, klimaat en biodiversiteit. De provincie wordt hierin door veel partijen erkend als gebiedsautoriteit.

De provincie heeft een kaderstellende rol voor water. In het provinciaal Omgevingsbeleid (vastgesteld in 2021) zijn de doelen voor waterveiligheid, waterbeschikbaarheid en -kwaliteit vastgelegd. In 2021 zijn deze doelen verder uitgewerkt in het (ontwerp) regionaal waterprogramma (vaststelling door PS in het voorjaar van 2022).
In 2021 zijn belangrijke mijlpalen gerealiseerd waarmee de provincie invulling geeft aan de kaderstellende rol. Zo heeft GS het ontwerp regionaal waterprogramma vastgesteld. Parallel daaraan is het Beleidskader Grondwaterkwaliteit inclusief bijbehorende regels voor de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening ontwikkeld. En in november is de Provinciale Milieuverordening in werking getreden. Hiermee neemt de provincie haar verantwoordelijkheid voor (ruimtelijke) bescherming van de drinkwaterbronnen. Op deze manier zijn en blijven voldoende drinkwatervoorzieningen en drinkwatervoorraden kwalitatief en kwantitatief beschikbaar. Als vervolg op de Europese Interregprojecten FRAMES en STARS2C’s is een verkenning gestart naar Meerlaags Veiligheid in Zuid-Holland. De uitkomsten van deze verkenning nemen we mee in de beleidsontwikkeling voor Meerlaags Veiligheid.
Deze mijlpalen hebben we kunnen behalen door een constructieve samenwerking met onze partners. De samenwerking komt ook tot uitdrukking door onze deelname aan meerdere overlegstructuren zoals het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie, Rijnmond – Drechtsteden, Zuidwestelijke Delta, Zoetwaterregio West Nederland, Regionaal Bestuurlijk Overleg Rijn-west en de overleggen die behoren bij de verschillende lokale en regionale projecten.
Naast de doelen voor waterveiligheid, waterbeschikbaarheid en -kwaliteit, is de beschikbaarheid en kwaliteit van water van belang om doelen voor natuur en landbouw te behalen. Natuur en landbouw hebben ook weer invloed op waterdoelen behalen. Klimaatverandering heeft invloed op de beschikbaarheid en kwaliteit van water. De doelen binnen Ambitie 5 hangen dus nauw samen.

We zijn een kennisintensieve organisatie, waar vakmensen hun werk doen en waarde toevoegen aan complexe maatschappelijke opgaven. Binnen onze organisatie werken daarom mensen met diverse achtergronden en expertises. Zuid-Holland is een regenboogprovincie. Wij zijn een diverse en inclusieve organisatie. Racisme, antisemitisme, discriminatie en uitsluiting worden niet getolereerd. Instroom van jonge medewerkers, doorstroom en behoud van kennis en ervaring in de organisatie vinden we belangrijk. We zetten in op talent. We lopen bij het aanbieden van participatiebanen voorop.

De Zuid-Hollandse organisatie zet samen met haar werknemers in op de slagkracht van de provinciale organisatie vergroten. We willen een doelgerichte en kostenbewuste organisatie zijn. Het is belangrijk dat we in onze eigen organisatie voldoende kennis en capaciteit hebben om onze taken uit te voeren. We grijpen niet te snel naar tijdelijke teams en contracten, maar erkennen dat een flexibele schil nodig is. Zeker voor bijzonder gespecialiseerde kennis blijft inhuur noodzakelijk. We werken steeds meer opgavegericht en integraal en daarmee werken we aan één uitvoeringsagenda. De Omgevingswet biedt goede mogelijkheden om dit verder te ontwikkelen.

Digitalisering verandert fundamenteel de wijze waarop onze samenleving functioneert en daarmee de wijze waarop wij onze provinciale doelen realiseren. Nieuwe processen, nieuwe mogelijkheden en nieuwe samenwerkingen ontstaan door intensief gebruik van data en snel veranderde technologische mogelijkheden. Wij zien duurzame informatievoorziening en digitalisering als middelen om onze ambities als provincie te bereiken, waarbij inwoners en samenleving centraal staan. Digitalisering raakt namelijk elke taak die de provincie uitvoert en elke opgave waaraan zij werkt, zeker in de uitvoeringsfase.

Onze werkwijze kenmerkt zich door de volgende uitgangspunten:

1. ‘Practice what you preach’. Wat de provincie vertelt aan anderen voert zij in haar eigen organisatie ook door;
2. Opgavegericht werken en strategische personeelsplanning inzetten;
3. Leren en professionaliseren. Als organisatie leren we voortdurend, maken we meer participatie mogelijk, en werken we aan inclusiviteit en digitale vaardigheid;
4. Wij stellen ons op als proeftuin en ‘launching customer’. De provincie verwerkt leerervaringen vervolgens in beleid en projecten;

Alle bedrijfsvoeringsdisciplines zijn betrokken bij de realisatie van de opgaven.

Effect van de crisis op infrastructurele projecten
De coronacrisis had ook in 2021 een klein effect op de voorbereiding en uitvoering van infrastructurele projecten. De (voorbereidende) werkzaamheden zijn doorgegaan, waarbij de (extra) corona-maatregelen zijn gevolgd om de veiligheid te waarborgen. Samenwerking en participatie met belanghebbenden hebben digitaal plaatsgevonden. Doordat er minder is gereisd, was er net als in 2020 minder overlast door werkzaamheden.

Effect van de crisis op reisgedrag
Door de coronacrisis is er ook in 2021 minder gereisd. Voor alle vervoersmogelijkheden is het aantal reizen toegenomen tegenover 2020, maar het is niet terug op het niveau van 2019. Bij alle vormen van vervoer zien we nog steeds dat het gebruik gelijkmatiger over de dag is verspreid, waardoor de spitsdrukte is afgenomen. Het effect is echter minder dan in 2020. Mensen kiezen momenteel vaker voor individuele vervoermiddelen zoals de fiets en de auto dan voor collectieve vervoermiddelen zoals het openbaar vervoer. Het gebruik van deelmobiliteit als deelfietsen, scooters en -auto’s is toegenomen. Deze patronen gelden voor de infrastructuur op rijksniveau, provinciaal en regionaal niveau.

Effect van de crisis op het goederenvervoer
Na een dip in 2020 is het goederenvervoer weer toegenomen in 2021, ook door de economische ontwikkelingen. De overslagcijfers van het Havenbedrijf Rotterdam laten in 2021 een groei zien. De thuisbezorging had een grote opleving en de 'verdozing' door distributiecentra was veel in de media. Er is veel ingezet op digitalisering, wisselingen tussen vervoersvormen (modal shift) en verduurzaming. Overheden willen meer gezamenlijke ruimtelijk-economische sturing.

Effect van de crisis op het openbaar vervoer (concessies)
Dat door de coronacrisis in 2021 veel minder is gereisd, zien we goed in de reizigersaantallen in het openbaar vervoer. Hoewel het aantal reizigers ten opzichte van 2020 steeg, ligt dit nog steeds ver onder het niveau van 2019.
Om het openbaar vervoer draaiend te houden, gebruiken vervoerders een ‘beschikbaarheidsvergoeding’ van het Rijk. In 2021 is het akkoord tussen vervoerders, het Rijk en de decentrale overheden doorgezet. Dit akkoord gaat over financiële bijdragen van al deze partijen aan vervoerders om het openbaar vervoer in tijden van corona in stand te houden. Om deze beschikbaarheidsvergoeding aan vervoerders uit te kunnen keren, zijn de concessies in Zuid-Holland aangepast. Omdat de vergoeding tot 95% van de omzet voor corona dekt, hebben vervoerders besparingen moeten doorvoeren, onder meer in de dienstregeling.
Om het openbaar vervoer tijdens en na corona zo goed mogelijk in stand te laten en waar mogelijk nog aantrekkelijker te maken, is een provinciaal Transitieplan OV ontwikkeld, dat Provinciale Staten hebben vastgesteld. Op basis van dit Transitieplan maken vervoerders een transitieplan per concessie. Deze plannen vormen de basis voor de dienstregeling voor 2022 en verder.

Effect van de crisis op het autoverkeer
Het totale autoverkeer lag in 2021 hoger dan in 2020 maar nog steeds lager dan in 2019. Dit komt vooral doordat het aantal verplaatsingen tijdens lockdowns flink afneemt, maar daarna ook weer snel toeneemt. In de eerste helft van het jaar ligt het aantal autoverplaatsingen laag met minder spitsdrukte, waardoor het reistijdverlies per auto lager is dan in 2019. Na de zomerperiode en de versoepelingen van de coronamaatregelen nam het aantal autoverplaatsingen snel toe met als gevolg een vergelijkbare spitsdrukte en reistijdverlies als in 2019. Vanaf het najaar is dit echter weer afgenomen door nieuwe coronamaatregelen.

Minder hinder aanpak
De komende jaren is er veel groot onderhoud in de provincie Zuid-Holland aan infrastructuur van Rijk, provincie en gemeenten. We willen zorgen dat dit zo min mogelijk hinder veroorzaakt en bezien of dit structureel tot slimmer mobiliteitsgebruik kan leiden. In 2021 is met acht deelnemende partijen de uitvoeringsorganisatie Zuid-Holland Bereikbaar opgericht en van start gegaan.

Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT)
Door het demissionaire karakter van het kabinet heeft het jaarlijkse bestuurlijk overleg MIRT niet plaatsgevonden in het najaar van 2021 (uitstel naar voorjaar 2022). Hierdoor zijn er nog geen nieuwe afspraken gemaakt tussen Rijk en regio op de diverse MIRT-onderwerpen.

(Beleids-)keuzen die hieronder vallen:

• Goed functionerende provinciale infrastructuur;
• Toekomstbestendige infrastructuur;

Ondanks de coronacrisis hebben we ervoor kunnen zorgen dat het verkeer vlot en veilig kon doorrijden in Zuid-Holland. Het is onze wettelijke plicht om de provinciale wegen, vaarwegen, bruggen en sluizen in Zuid-Holland te beheren en te onderhouden. In het hoofdstuk Wat hebben we hiervoor gedaan, Beleidsprestatie 2-2-1 en de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen leest u meer hierover. Goed functionerende en beschikbare infrastructuur is essentieel voor de bereikbaarheid (en economie) van de provincie Zuid-Holland. De kwaliteit van de infrastructuur, zowel technisch als functioneel, moet op orde zijn. Beheer en onderhoud heeft zo efficiënt en duurzaam mogelijk plaatsgevonden, met zo min mogelijk last voor de weggebruiker en de omgeving. Geplande projecten liepen geen of nauwelijks vertraging op.

Waar dit haalbaar, betaalbaar en voldoende betrouwbaar was, hebben wij succesvolle pilots met circulair bouwen en CO₂ -neutraal beheer en onderhoud uitgebreid om de infrastructuur toekomstbestendig te maken. Zie voor meer informatie het hoofdstuk Wat hebben we hiervoor gedaan, Beleidsprestatie 2-2-2. Ook hebben we innovatieve, digitale oplossingen gebruikt om de provinciale infrastructuur goed te laten werken. Bij aanbestedingen hebben we onderzoek gedaan naar innovatieve ideeën en vernieuwende samenwerkingen, zoals de inzet van twee-fasecontracten bij beweegbare kunstwerken.

Ondanks de coronacrisis hebben wij ervoor kunnen zorgen dat de inrichting van onze infrastructuur veiliger is gemaakt. Dat was mogelijk door de uitvoering van provinciale projecten en mee te werken aan projecten van andere wegbeheerders. Ook hebben we via het ROV-ZH lesprogramma’s aangeboden over verkeersveilig gedrag voor verschillende weggebruikers. Op het gebied van (verkeers)handhaving hebben we de samenwerking met relevante partijen zoals politie en Openbaar Ministerie geïntensiveerd. In 2021 is landelijk begonnen met een risicogestuurde aanpak, vastgelegd in het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030. Dit hebben wij samengebracht naar vernieuwd provinciaal beleid voor veilig verkeer. De provincie heeft haar eigen provinciaal verkeersveiligheidsbeleid verder ontwikkeld en beschreven in het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid 2021-2030.

Daarnaast heeft de provincie gewerkt aan verduurzaming van mobiliteit met de uitbreiding van waterstofbussen en de start van een waterstoftankstation. Verder met verduurzaming van de binnenvaart en ondersteuning van gemeenten en regio’s bij de laadinfrastructuur en Regionale Mobiliteitsplannen.